Home

Copyright Gerbert Bakx © 2012

Academie
voor Levenskunst
Share on Facebook
Share on Twitter
Share via e-mail
Share on Google Bookmarks

Terug naar het agenda

Boeddhisme en hersenwetenschap



Boeddhisme en mindfulness inspireren al geruime tijd talrijke volgelingen als ‘spirituele’ remedies tegen diverse problemen en vormen van onwelzijn als bv. stress, depressie en verslaving.

Aan het andere, meer wetenschappelijke uiteinde van het spectrum, komen hersenwetenschappen, meer bepaald neurocognitivisme, steeds meer in de belangstelling. Neurocognitivisme wordt wel eens de vijfde revolutie van de mensheid genoemd (na Copernicus, Darwin, Freud, en Watson en Crick). Naast mindfulnessfundamentalisten zijn er nu ook neurofundamentalisten en praktijken als biologische psychiatrie, neurotherapie, neurocoaching, neurofeedback, maar ook neuromanagement, neuro-economie en neuromarketing raken steeds meer ingeburgerd.


Boeddhisme en mindfulness gaan over de geest, neurocognitivisme gaat over de hersenen. Wat is het verband tussen beide? Kort gezegd kan men stellen dat de geest is wat de hersenen doen. De hersenen zijn in permanente interactie met de rest van het lichaam en het lichaam is in permanente interactie met de buitenwereld en met het hele universum. Daarom is de geest geen vaste entiteit maar een voortdurende creatie van de hersenen, het lichaam, de natuurlijke omwereld en de menselijke samenleving en cultuur. Hoewel we intuïtief nog altijd dualistisch denken in termen van hét lichaam en dé geest, zou het juister zijn van één enkel geest-breinsysteem te spreken. In deze visie is het ook duidelijk dat de Boeddha ook gelijk had als hij zei dat het ‘ik’ een illusie is. Het is een concept, een denkinstrument, een vlot op de oceaan van het bewustzijn. Aan de oever moeten we het vlot achterlaten, anders zal het ons hinderen.


De Boeddha gaf onderricht in het beëindigen van het lijden door de praktijk van aandacht, goedheid en wijsheid. De hersenen hebben zich echter ontwikkeld om onze overleving te bevorderen en hun overlevingsstrategieën zijn ook een belangrijke oorzaak van lijden. Als we dit echter aanvullen met wat de huidige neurowetenschappen ons leren over neuroplasticiteit of zelfverandering van de hersenen, dan ontstaat een bijzonder krachtige benadering. Wij kunnen onze geest immers gebruiken om onze hersenen te veranderen. Wij hebben die fundamentele mogelijkheid en vrijheid! Er is overigens geen enkele reden om mensen te geloven die beweren dat de mens geen vrijheid zou hebben. Volgens hun eigen logica hebben deze mensen immers gewoon niet de vrijheid om iets anders te beweren.